PPWR depozito iade sistemi: Madde 50 ve Türkiye'deki DİS ile farkı
PPWR Madde 50, üye devletlerden 1 Ocak 2029'a kadar üç litreye kadar tek kullanımlık plastik içecek şişeleri ve metal içecek kutuları için yılda %90 ayrı toplama sağlamalarını istiyor; pratikte bu, Ek X'teki koşulları karşılayan bir depozito iade sistemi demek. Türkiye'de 2022'den beri kurulmakta olan Depozito İade Sistemi (DİS) ayrı bir ulusal düzenleme; AB'ye içecek ihraç eden bir üretici için bağlayıcı olan üye devletin sistemi.
Bu bir üye devlet yükümlülüğü, ama o pazarlara içecek süren herkes için doğrudan ticari sonuçları var: sisteme kayıt, depozito etiketi, ücret yapısı ve iade akışı ulusal ve ülkeden ülkeye farklı. 1 Ocak 2026 itibarıyla %80 ayrı toplamaya ulaşan bir üye devlet, 1 Ocak 2028'e kadar Komisyon'a uygulama planı sunarak muafiyet isteyebilir; dolayısıyla harita 2029'dan sonra bile tek tip olmayacak. Almanya ve İskandinav ülkeleri gibi köklü sistemleri olan pazarlar ile yeni kuran pazarlar arasında etiket ve ücret farkları sürecek. Platform her ülkenin konumunu kendi kaynağı ve erişim tarihiyle referans verisi olarak kaydeder; yayımlanmamış bir sistemi asla varsaymaz. Türkiye'deki DİS kaydı AB'deki hiçbir sistemin yerine geçmez; Türk içecek ihracatçısı her hedef pazar için ayrıca kayıt olur.
Hangi ambalajlar kapsamda?
Üç litreye kadar tek kullanımlık plastik içecek şişeleri ve metal içecek kutuları. Süt ve süt ürünleri, şarap ve alkollü içki ambalajları ile cam şişeler Madde 50'nin zorunlu kapsamı dışında; ancak üye devletler ulusal sistemlerine bunları da dâhil edebilir ve birçoğu ediyor. Kapsam pazar pazar kontrol edilmeli.
Türkiye'deki DİS ile ilişkisi
Türkiye'nin Depozito İade Sistemi, Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelik kapsamında ulusal bir uygulama; AB tüzüğüyle hukuki bağı yok. Türkiye'de üretilip AB'ye ihraç edilen bir içecek, hedef üye devletin depozito sistemine — etiket, barkod kaydı ve ücret — tabi olur; Türkiye'deki DİS kaydı bunu karşılamaz. Aynı şişe iki farklı sistem etiketi taşıyabilir.
Sık sorulan sorular
- Depozito iade sistemi her AB ülkesinde aynı mı?
- Hayır. Tüzük hedefi ve Ek X'teki asgari koşulları belirliyor; sistemin tasarımı, ücretleri ve etiketleme kuralları ulusal. Muafiyet alan ülkelerde sistem hiç kurulmayabilir. Bu yüzden platform ülke bazında kayıt tutar.
- 2029'a kadar ne yapmalıyız?
- Hedef pazarlarınızdaki mevcut sistemlere şimdiden kayıt olmak; çoğu 2029'dan çok önce zorunlu. Üretici kaydı ve EPR raporlaması modülü, her ülkenin depozito sistemi kaydını üretici kaydıyla birlikte izler.