EUFLR nedir? AB Zorla Çalıştırma Tüzüğü
EUFLR, İngilizce "EU Forced Labour Regulation" ifadesinin kısaltması; Türkçesi AB Zorla Çalıştırma Tüzüğü. Resmî adı (AB) 2024/3015 sayılı Tüzük. Zorla çalıştırmayla üretilmiş her ürünün AB pazarına arzını, pazarda bulundurulmasını ve AB'den ihracatını yasaklıyor. 13 Aralık 2024'te yürürlüğe girdi, 14 Aralık 2027'den itibaren uygulanacak.
Tüzük şirketlere raporlama, denetim ya da süreç yükümlülüğü getirmiyor. Yaptığı şey, yetkili otoritelere — şüphelenilen zorla çalıştırma AB dışındaysa Komisyon'a, AB içindeyse ilgili üye devlet otoritesine — bir usul vermek: neye bakılacağının risk temelli seçimi, operatörün bilgi talebini 30 iş günü içinde yanıtladığı bir ön inceleme aşaması, bir soruşturma ve dokuz ay içinde ürünü yasaklayan, piyasadan çekilmesini ve bertarafını emreden, yayımlandığı için aynı ürünü piyasaya süren her operatörü bağlayan bir karar. Operatörün zincirini tanımak için yaptıkları bir yükümlülük değil; ama Madde 17 otoriteye bunu tartmasını söylüyor ve Komisyon'un Haziran 2026 tarihli Kılavuzu, izlenebilirlik bilgisi sunamamanın aleyhinize sayılabileceğini belirtiyor. Mantığın tamamı bu: harekete geçme zorunluluğu yok, ama her şey gösterebildiklerinize bağlı.
Neden 'zorla çalıştırma yasağı' deniyor, 'özen yükümlülüğü' değil?
EUDR ya da CSDDD gibi düzenlemeler şirkete hangi süreci yürüteceğini söyler: bilgi topla, riski değerlendir, azalt, beyan et. Zorla Çalıştırma Tüzüğü'nün tek operatif hükmü Madde 3'teki yasak. Otorite bir ürünün zorla çalıştırmayla üretildiğini tespit ederse ürün piyasadan çıkar; şirketin bu sonuca nasıl geldiği ise soruşturma açılıp açılmayacağına karar verilirken tartılan kanıt. Bu yüzden 'EUFLR şunu zorunlu kılıyor' cümleleri genellikle yanlış; doğru cümle 'EUFLR şunu yasaklıyor ve otorite şuna bakıyor'.
Hangi ürünler ve hangi şirketler kapsamda?
Her fiziksel ürün; bileşenler dâhil. Sektör, ülke ya da şirket büyüklüğü fark etmiyor; KOBİ muafiyeti ve asgari eşik yok. Kapsam dışı tek şey hizmetler. Muhatap, ürünü AB pazarına arz eden, orada bulunduran ya da AB'den ihraç eden her ekonomik operatör: ithalatçılar, marka sahipleri, dağıtıcılar, perakendeciler ve AB'deki tüketicilere satış yapan çevrim içi satıcılar.
Bugün ne yapılabilir?
Yasak 14 Aralık 2027'de başlıyor; ama o gün gelecek bir bilgi talebi, o güne kadar derlenmiş kanıtı soracak: çok kademeli tedarikçi haritası, tesis koordinatları, satın alma kayıtları, gözetim zinciri belgeleri, tedarikçi anket kanıtı ve varsa iyileştirme kayıtları. Komisyon Kılavuzu bu listeyi Haziran 2026'da yayımladı. Hazırlık, bu listeyi ürün hattı başına doldurmak ve boşlukları bugünden kapatmaktır.
Sık sorulan sorular
- EUFLR'nin açılımı ne?
- "EU Forced Labour Regulation": Zorla Çalıştırmayla Üretilmiş Ürünlerin Birlik Pazarında Yasaklanmasına İlişkin (AB) 2024/3015 sayılı Tüzük. Kısaca AB Zorla Çalıştırma Tüzüğü ya da AB zorla çalıştırma yasağı olarak da anılıyor; İngilizce kaynaklarda FLR kısaltması da kullanılıyor.
- Türkiye'deki üreticileri ilgilendiriyor mu?
- Doğrudan muhatap AB pazarına arz eden operatör — çoğunlukla AB'li ithalatçı. Ama ürün kapsamda ve ithalatçının otoriteye sunacağı kanıt dosyası büyük ölçüde Türkiye'deki üreticinin tesisleri, tedarikçileri ve kayıtlarıdır. Şüphelenilen zorla çalıştırma Türkiye'deyse davayı Avrupa Komisyonu yürütür. AB'deki tüketicilere doğrudan çevrim içi satış yapan bir Türk şirketi ise yasağın doğrudan muhatabıdır.
- Zorla çalıştırma nasıl tanımlanıyor?
- Tüzük tanımı 29 sayılı ILO Sözleşmesi'nden alıyor: herhangi bir kişiden ceza tehdidi altında istenen ve kişinin kendi isteğiyle üstlenmediği her türlü iş ya da hizmet. Zorla çocuk çalıştırma ve devlet eliyle dayatılan zorla çalıştırma ayrıca adlandırılıyor. Uygulamada Komisyon Kılavuzu ILO'nun on bir göstergesini risk sözlüğü olarak kullanıyor.
- EUFLR belgesi ya da uyum sertifikası var mı?
- Yok. Tüzük bir sertifika, uyum puanı ya da 'güvenli liman' tanımlamıyor ve Komisyon Kılavuzu bunu açıkça söylüyor. Bir otorite yazdığında değerlendirilen şey, 30 iş günü içinde sunabildiğiniz kanıt dosyasıdır; 'EUFLR sertifikası' adıyla satılan belgeler bu değerlendirmede hüküm doğurmaz.