EUDR nedir? AB Ormansızlaşma Tüzüğü sade dille
EUDR, İngilizce "EU Deforestation Regulation" ifadesinin kısaltması; Türkçesi AB Ormansızlaşmanın Önlenmesi Tüzüğü, resmî adı (AB) 2023/1115 sayılı Tüzük — basında ve lojistik firmalarının rehberlerinde 'AB Ormansızlaşma Yönetmeliği' ya da 'Ormansızlaşma Yasası' olarak da geçer. Sığır, kakao, kahve, palm yağı, kauçuk, soya ve odun ile bunlardan türetilen ürünlerin — çikolata, mobilya, kâğıt, lastik — 31 Aralık 2020'den sonra ormansızlaştırılmış arazide üretilmemiş ve üretim ülkesinin mevzuatına uygun olduğunun gösterilmesini istiyor.
Tüzük üç şeyi bir arada istiyor: ürün 31 Aralık 2020 referans tarihinden sonra ormansızlaşmaya yol açmamış olacak, üretim ülkesinin ilgili mevzuatına uygun üretilmiş olacak ve bir Özen Yükümlülüğü Beyanı (DDS) kapsamında EUDR Bilgi Sistemi'ne sunulmuş olacak. Özen yükümlülüğünün kendisi üç adım: bilgi topla (üretim parselinin koordinatı dâhil), riski değerlendir, risk ihmal edilebilir düzeye inene kadar azalt. İki ertelemeden sonra uygulama tarihi büyük ve orta işletmeler için 30 Aralık 2026, mikro ve küçük işletmeler için 30 Haziran 2027. Türkiye'den bu ürünleri AB'ye satan bir ihracatçı için pratik sonuç şu: beyanı AB'li ithalatçınız sunar, ama içindeki parsel koordinatı, yasallık kanıtı ve tedarikçi bilgisi sizden gelir.
Hangi ürünler kapsamda?
Yedi emtia ve Ek I'de listelenen türev ürünleri. Odundan kereste, levha, mobilya, kâğıt ve karton; kakaodan kakao yağı ve çikolata; kahveden kavrulmuş ve çözünebilir kahve; kauçuktan lastik, conta ve eldiven; soyadan yağ ve küspe; palm yağından gıda ve oleokimya girdileri; sığırdan canlı hayvan, et ve sakatat. Kapsam ürünün gümrük tarife koduna (GTİP/CN) göre belirleniyor. Sığır derisi ve işlenmiş deri 13 Temmuz 2026 tarihli delege tüzükle Ek I'den çıkarılıyor (inceleme süreci sürüyor); ayakkabı ve çanta zaten hiç kapsamda değildi. Fındık, zeytinyağı ve tekstil gibi Türkiye'nin büyük ihracat kalemleri de kapsam dışında.
Kim ne yapmak zorunda?
Ürünü AB pazarına ilk kez süren 'operatör' özen yükümlülüğünü yürütür ve beyanı sunar. AB dışında yerleşik bir şirket ürünü AB pazarına sürdüğünde, Madde 7 gereği o ürünü AB'de ilk kez piyasada bulunduran AB'de yerleşik kişi operatör sayılır — yani Türkiye'den ihracatta beyan çoğunlukla ithalatçınızındır. Zincirin ilerisindeki tacirler ve ikincil operatörler beyan referansını taşır. Büyük şirketler ile KOBİ'lerin yükümlülükleri farklı; ayrıntısı 'Operatör, ikincil operatör, tacir' yazısında.
Beyan nasıl sunulur?
Özen Yükümlülüğü Beyanı, Komisyon'un EUDR Bilgi Sistemi'ne (TRACES altyapısı) elektronik olarak sunulur ve bir referans numarası alır; gümrük beyannamesinde bu referans yer alır. Beyanın içinde üretim parsellerinin coğrafi konumu bulunur: dört hektara kadar tek nokta, üzerinde poligon. Reddedilen beyanların çoğu geometri hatasından döner; ERWAY geometriyi göndermeden önce doğrular.
Sık sorulan sorular
- EUDR ne zaman yürürlüğe girecek?
- Tüzük 29 Haziran 2023'te yürürlüğe girdi; yükümlülükler iki ertelemeden sonra büyük ve orta işletmeler için 30 Aralık 2026'da, mikro ve küçük işletmeler için 30 Haziran 2027'de uygulanmaya başlıyor. 31 Aralık 2020 referans tarihi değişmedi.
- Türkiye EUDR'ye tabi mi?
- EUDR bir AB tüzüğü; Türkiye'de doğrudan uygulanmıyor. Ancak kapsamdaki ürünleri AB'ye ihraç eden Türk şirketleri, ithalatçılarının beyanı için gereken parsel koordinatı, yasallık belgesi ve tedarik zinciri bilgisini sağlamak zorunda; sağlayamayan tedarikçinin ürünü AB pazarına giremez. Türkiye'de üretilen odun, mobilya ya da kâğıt ürünleri için parsel bilgisi Türkiye'deki orman işletmesinden gelir.
- Sertifikam (FSC, PEFC, Rainforest Alliance) yeterli mi?
- Hayır. Tüzük sertifikasyonu risk değerlendirmesinde dikkate alınabilecek bir bilgi olarak görüyor, ama özen yükümlülüğünün yerine geçmiyor. Parsel koordinatı, yasallık kanıtı ve risk değerlendirmesi yine gerekiyor. Ayrıntısı 'Sertifikasyon sizi EUDR uyumlu yapar mı?' yazısında.
- EUDR belgesi ya da sertifikası nasıl alınır?
- Alınmaz; böyle bir sertifika yok. AB gümrüğünün istediği şey, ithalatçınızın her sevkiyat için EUDR Bilgi Sistemi'ne sunduğu Özen Yükümlülüğü (Durum Tespit) Beyanı ve referans numarası. Türkiye'deki ihracatçının işi o beyanın verisini — parsel koordinatı, yasallık kanıtı, tedarikçi bilgisi — hazır tutmak. Ayrıntısı 'EUDR belgesi nasıl alınır?' sayfasında.