EUFLR ile CSDDD farkı: ürün yasağı mı, özen yükümlülüğü mü?
İkisi sık sık birlikte anılıyor ve yapı olarak birbirinin tam tersi. Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi büyük şirketlere hangi süreci yürüteceklerini söylüyor. Zorla Çalıştırma Tüzüğü kimseye süreç yürütmesini söylemiyor; bir ürünü yasaklıyor.
CSDDD kapsamındaki bir şirket faaliyet zincirindeki olumsuz insan hakları etkilerini tespit etmek, önlemek, azaltmak ve hesabını vermek zorunda; bunu yapmadığı için sorumlu tutulabiliyor. Zorla Çalıştırma Tüzüğü kapsamında ise her ölçekten her operatör, bir otorite ürünün zorla çalıştırmayla üretildiğini tespit ederse ürününü yasaklanmış, piyasadan çekilmiş ve bertaraf edilmiş bulabiliyor — ve otorite soruşturma açıp açmamaya karar verirken operatörün yürüttüğü özen yükümlülüğünü tartıyor. Yani CSDDD, uygulandığı yerde, Zorla Çalıştırma Tüzüğü'nün okuyacağı kanıtı üreten süreç; uygulanmadığı yerde ise Tüzüğün Kılavuzu aynı OECD altı adım çerçevesini gönüllü rehberlik olarak sunuyor. Pratik kesişim harita: iki düzenlemenin de dayandığı çok kademeli tedarikçi verisi, tesis konumları ve iyileştirme kayıtları. Platform tek bir harita tutuyor ve ikisi için de okuyor.
Kapsam farkı
CSDDD yalnızca belirli eşiklerin üzerindeki büyük şirketleri kapsıyor ve kademeli olarak uygulanıyor; Türkiye'de yerleşik şirketler AB'de belirli bir ciroya ulaşıyorsa kapsama giriyor. Zorla Çalıştırma Tüzüğü ise ölçek tanımıyor: pazar yeri satıcısı da otomobil üreticisi de aynı yasağın muhatabı. Bir Türk KOBİ CSDDD'ye tabi olmayabilir, ama ürünü zorla çalıştırma yasağının kapsamında.
Yaptırım farkı
CSDDD'de yaptırım şirkete yönelik: idari para cezası ve hukuki sorumluluk. Zorla Çalıştırma Tüzüğü'nde yaptırım önce ürüne yönelik: yasak, piyasadan çekme, bertaraf; ceza ise ancak bu karara uyulmazsa ve üye devletin belirlediği kurallara göre geliyor.
Sık sorulan sorular
- CSDDD'ye uyumluysak EUFLR için de hazır mıyız?
- Büyük ölçüde. CSDDD kapsamında ürettiğiniz risk değerlendirmesi, tedarikçi haritası ve iyileştirme kayıtları, Kılavuz'un bir bilgi talebinde isteyebileceklerinin çoğunu karşılar. Eksik kalan, ürün hattı başına bileşen payı ve yayımlanmış kararların kendi haritanıza karşı izlenmesi — çünkü bunlar CSDDD'nin değil, ürün yasağının kavramları.
- Hangisi önce uygulanacak?
- Zorla Çalıştırma Tüzüğü'nün yasağı 14 Aralık 2027'de başlıyor. CSDDD'nin ilk uygulama dalgası ise 2025'teki 'stop-the-clock' düzenlemesiyle bir yıl ertelendi ve en büyük şirketler için 2028'de öngörülüyor; kesin tarihler ve eşikler için direktifin güncel metnine bakılmalı. Uygulamada bu, yasağın özen yükümlülüğü direktifinden önce geleceği anlamına geliyor.